Çeper Eser

Çeper Eser

Türkmen edebiýaty iň gadymy edebiýatlaryň biridir. Ol özüniň taryhyny gadymy zamanlardan alyp gaýdýar. Türkmen edebiýaty bizi gadymy zamanlardan başlap, şu günlere çenli halkyň ýaşaýşy, durmuşy, dürli wakalara gatnaşyşy, gahrymançylyklary, pajygaly ýagdaýlary, arzuw-islegleri, bagtly-şatlykly durmuşlary bilen bizi tanyş edýär. Halkyň döreden şahyrana eserleri: “Gorkut ata”, “Oguznama” , “Kowusnama”, ”Görogly” , “Şasenem-Garyp” ýaly onlarça eposlardyr, dessanlar köp asyrlar mundan öňki gahrymançylykly, durmuşy, taryhy wakalary habar berýär. -Türkmen halky öz taryhyny gadym zamanlardan alyp gaýdýan edebiýatyň has ösen döwri orta asyrlardyr. Bu asyrlarda Orta Azyýada Mahmyt Kaşgary “Diwany- Lügat et-türk” , Abu Abdylla Muyzzi (1047- 1127), Omar Haýýam (1048- 1122), Sanjar (1083-1157) “Seljuknama”, Hoja Ahmet Ýasawy (1103-1166) , Aly “Kyssaýy-Ýusup” (1233), Mahmyt Pälwan (1247-1326), Ahmet Burhaneddin Siwasly (1345-1398) Horezm1i “Muhabbetnama” (1353), Seýit Nesimi (1370-1417), Alyşir Nowaýy (1441-1501) ,Wepaýy “Rownakyl yslam” (1464) , Muhammet Fizuly (1500-1563), Muhammet Baýramhan (1505-1561). Abdyrahym Baýramhan ogly (1556-1626), Berhudar Türkmen “Ragna we Zyba” Garaja oglan (1606-1679) ýaly beýik şahyrlar ýaşap, öz eserleri bilen dünýä edebiýatynyň altyn hazynasyny baýlaşdyrypdyrlar. Orta, asyrlaryň iň görnükli meşhur yazyjylarynyň biri Muhammet Baýramhandyr. Ol diňe bir şahyr, bagşy-sazanda däl-de , Hindistanda Mongollar köşgüniň baş weziri , harby serkerde-”Han- hanan” hem bolupdyr. Baýramhanyň türki, pars, urdy dillerinde ýazan goşgulary asyrlar geçip, biziň döwrümize ýetipdir.

XVIII asyr türkmen edebiýatynyň özboluşly ösen döwrüde ýaşan görnükli, öňde görüji pikirli söz ussatlary:“Döwletmämmet- Azadynyň (1700-1760) “Wagzy-azat” , “Magtymguly-Pyragynyň” (1733-1783) graz'danlyk Lirikasy, Nurmuhamet-Andalybyň (1710-1770) “leýli-Mejnun”, “Ýusup-Züleýha” , “Oguznama” , Abdylla -žabendänin (1720 -1800) , “Gül “ Bilbil”, “žabährem” , Syýahatnama , “Ĺžeýdaýynyň (1730 -1800 )” , “Gül-Senuber” Mahmyt Gaýybynyň (1734-1800) , “Otuz iki tohum kyssasy” , Gurbanaly Magrupynyň (1740-1810) “Seýpelek-Medhaljemal” , “Döwletýar”, “Ýusup-Ahmet” , “Aly beg-Baly beg” ýaly eserleri türkmen edebiýatyny , dilini we medeniýetini biçak ösdürýär. XVIII asyr türkmen edebiýatynda agzybirlik, il-ýurdy söýmek we ony goramak , bir bitewi döwlete birleşmek , mertlik , batyrlyk , wepalylyk , ar-namysly bolmak “ baş temalar suratlandyrylan.Çeper edebiýatda milli özboluşlylyk , täze mazmunly poeziýa , realistik ugur , progressiw ideýalar has aýdyň duýulýar.

XIX asyrda türkmen edebiýaty döwrebap ösüş ýoluny geçýär. Bu döwrüň türkmen edebiýatynda XVIII asyrda düýbi tutulan esasy temalar, progressiw ösdürilýär , kämilleşdirilýär.

XIX asyrda özleriniň dürdäne eserleri bilen külli türkmene özüni tanadan klassyk şahyrlar: Mämmetweli Kemine, Seýitnazar Seýdi, Gurbandurdy Zelili , Mollanepes , Annagylyç Mätäji we başgalar ýaşapdyr. Bu talantly şahyrlaryň durmuşy dogruçyl beýan edýän , zähmetkeşiň duýgy-dünjesini, ýürek owazyny çeper aňladýan goşgulary ýüreklere teselli berip, dilden -dile geçip gelipdir.

XIX asyrda türkmen topragy dürli taryhy wakalaryň şaýady bolupdyr. Muny Abdy Setdar Kazynyň “Jeňnama” (Tekeleriň uruş-kyssa kitaby) poemasy tassyklaýar. “Jeňnama” (1862) poemasynyň üsti bilen beýik akyldar Magtymgulynyň türkmen tirelerini birleşdirmek , bir bitewi türkmen döwletine-ýeňilmez güýje öwürmek baradaky progressiw ideýlarynyň XIX asyrda durmuşa geçip başlandygyny açyk aňýarys.

XX asyryň başyndaky (1900-1917) türkmen edebiýatynyň taryhyny Döwletmämmet Balgyzyl , Molladurdy , Baýram şahyr , Körmolla, Durdy Gylyç ýaly halk arasynda giňden tanalan şahyrlar bezeýär . Bu şhyrlar öz eserlerini , esasan durmuşy , sosiyal deňsizlik temalarda düzüp, türkmen edebiýatyna öz goşantlaryny goşupdyrlar.

Türkmen sowet edebiýaty (1917-1990) özüniň döreýiş we ösüş başlangyjyny beýik Oktýabr Sosialistik rewolýusiýasynyň ýeňşinden alýar. Onuň döreýiş we ösüş prosesi ýurdumyzdaky sosiýalistik durmuş ajaýyp söz ussatlarynyň -ýazyjy -şahyrlaryň: Mollamurtuň, Berdi Kerbabaýewiň Ata Gowşudowyň, Agahan Durdyýewiň, Oraz Täçnazarowyň, Hydyr Derýaýewiň, Nurmyrat Saryhanowyň, Ata Salyhyň, Aman Kekilowyň, Gara Seýitliýewiň, Towşan Esenowanyň, Kerim Gurbannepesowyň we başgalarynyň döredijilik talanty bilen berk baglanyşýar. Türkmen Sowet edebiýaty geçen taryhy döwrüň içinde tema, ideýa-çeper-çilik janr taýdan has ösýär we kämilleşýär. Onuň taryhyny Beýik Oktýabr, W.Ý.Lenin, partiýa, türkmen halkynyň geçen taryhy -rewolýusiýon ýoly, beýik watançylyk urşunda sowet halkynyň beýik Ýeňşi, parahatçylyk, halklaryň dostlygy, Sowet adamsy we onuň zähmet hem ahlak sypatlary barada ýazylan ýüzlerçe çeper, şahyrana eserler bezeýär .

Jemi 115 kitap tapyldy
Bagtym hem ýyldyzym
Ogulsenem Taňňyýewa
0 Ses
Ogulsenem Täňňyýewa-Bagtym hem ýyldyzym II Ýöne günler hernäçe biri-biriniň yzyndan...
Bagtym hem ýyldyzym
Ogulsenem Taňňyýewa
0 Ses
Ogulsenem Täňňyýewa-Bagtym hem ýyldyzym I Emirjik bu güne juda sabyrsyz garaşdy. Eýýäm...
On ýedimiň bahary
Ogulsenem Taňňyýewa
1 Ses
Ogulsenem Täňňyýewa-On ýedimiň bahary Şäherde doglup, şäherde önüp-ösen Geldimyrat...
Şaýat bolmak aňsat däl
Ogulsenem Taňňyýewa
1 Ses
Ogulsenem Täňňyýewa-Şaýat bolmak aňsat däl Kursdaşy Sähetliniň özüne ýiti-ýiti bakyp...
Gören kim görünen kim
Hydyr Amangeldi
0 Ses
Hydyr Amangeldi-Gören kim görünen kim Ýenе bir gün gеldi. Ýenе bir gün gеçеr. Eýýamlar...
Gurruk guýy
Hydyr Amangeldi
0 Ses
Hydyr Amangeldi-Gurruk guýy Ýaşy kyrkdan geçip ugran Myrat köçäň gyrasynda aşyk...
Köneürgenç rowaýatlary
Şöhrat Abdyýew, 1993
0 Ses
Şöhrat Abdyýew-Köneürgenç rowaýatlary Ürgenç gadymy Horezm döwletiniň paýtagty...
Ýowuz kenarda
Boris Polewoý, 1964
0 Ses
Boris Polewoý-Ýowuz kenarda -Kitap skaner görnüşinde
Bendelikde ýazylan goşgular
Myrat Annanepesow, 1977
0 Ses
Myrat Annanepesow-Bendelikde ýazylan goşgular  Syýahatçy alym G. S. Kareliniň...
Gaýgysyz Atabaý
Berdi Kerbabaýew, 1965
0 Ses
Berdi Kerbabaýew-Gaýgysyz Atabaý - Kitap skaner görnüşde
Doganlar
Beki Seýtäkow, 1990
0 Ses
Beki Seýtäkow - Doganlar VI - Kitap skaner görnüşde
Doganlar
Beki Seýtäkow, 1990
0 Ses
Beki Seýtäkow - Doganlar V - Kitap skaner görnüşde
Doganlar
Beki Seýtäkow, 1989
0 Ses
Beki Seýtäkow - Doganlar IV - Kitap skaner görnüşde
Doganlar
Beki Seýtäkow, 1988
0 Ses
Beki Seýtäkow - Doganlar III - Kitap skaner görnüşde
Doganlar
Beki Seýtäkow, 1988
0 Ses
Beki Seýtäkow - Doganlar II - Kitap skaner görnüşde
Doganlar
Beki Seýtäkow, 1988
0 Ses
Beki Seýtäkow - Doganlar I - Kitap skaner görnüşde
Bedirkent
Beki Seýtäkow, 1972
0 Ses
Beki Seýtäkow - Bedirkent - Kitap skaner görnüşde
Gyz salgydy
Beki Seýtäkow, 1962
0 Ses
Beki Seýtäkow - Gyz salgydy - Kitap skaner görnüşde
Serwi Gelin
Atajan Tagan, 2014
0 Ses
Atajan Tagan-Serwi gelin - Kitap skaner görnüşde
Aşgabat keramatly ärsagyň şäheri
Öwez Gündogdyýew
0 Ses
Öwez Gündogdyýew-Aşgabat keramatly ärsagyň şäheri Türkmeniň ykbal asmanyndan nur...
Tanyş ýüzler
Arap Gurbanow, 1979
0 Ses
Arap Gurbanow-Tanyş ýüzler -Kitap skaner görnüşde
Eneş
Ýylgaý Durdyýew, 1972
0 Ses
Ýylgaý Durdyýew-Eneş -Kitap skaner görnüşde
Hekaýalar toplumy
Ylýas Amangeldi
0 Ses
Ylýas Amangeldi-Hekaýalar toplumy Myratly oglanka aýlawa kän gelerdi. Şeýle bir aty,...
Ybraýymyň Gülşeni
Muhammet Kasym Hinduşa Astrabady, 2013
0 Ses
Muhammet Kasym Hinduşa Astrabady- Ybraýymyň Gülşeni Soltan şeýle diýip, ...
Sahypadaky kitap sany: